Çevresel Determinizm Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme: İbn-i Haldun ve Montesquieu

Yazarlar

  • Sevde Nur Karabiber Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi

DOI:

https://doi.org/10.51229/TUJPA.2020.3

Anahtar Kelimeler:

Çevresel determinizm, İklim, Beşerî coğrafya, Kanun

Özet

İnsanlık tarihi boyunca doğal çevre ve insan iç içe olmuştur. Doğa ile etkileşime giren insanlar doğal çevre ve onu oluşturan unsurlardan etkilenmişlerdir. Bu noktada doğal çevre, insanların ve toplumun belirleyicisi hükmündedir. İnsan ve toplum belirleyiciliğinde önemli bir yeri olan çevresel determinizm günümüze kadar birçok düşünür tarafından ele alınmıştır. Bu makalede ise çevresel determinizm çerçevesinde, İbn Haldun’un, beşerî coğrafyanın birey ve toplum davranışları üzerindeki etkisine dair teorisi ve Montesquieu’nün coğrafya ve buna bağlı değişkenlik gösteren yasa koyucuların ortaya koyduğu yasalar ve bunların topluma etkileri üzerine iklim teorisi, çevresel determinizm konusu merkezinde karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılarak iki ana başlık altında ele alınmaya çalışılmıştır. XIV. yüzyılda yaşamış sosyolojinin temelini oluşturan İbn Haldun Asabiyet ve Umran ilmi teorisi temelinde devletin ve toplumun oluşum sürecini ele almaktadır. XVIII. yüzyıl aydınlanma dönemi düşünürlerinden olan Montesquieu ise bireylerin beraber yaşamalarını sağlayacak yasaların gerekliliğinden bahsetmektedir. Yasanın, toplum düzeni için gerekli olduğundan ve her toplumun kendine ait karakter özellikleri, coğrafyası, ahlakı, yönetim şekli gibi farklılıklardan etkilenerek ortaya çıktığını ifade etmektedir. Bu çalışmadaki asıl amaç farklı zamanda ve toplumsal çevrede yaşamalarından hareketle İbn Haldun ve Montesquieu’nun iklimi, siyasal ve toplumsal hayatı ele alış şekillerini yaşamış oldukları dönemsel farklılıklar dikkate alınarak karşılaştırmaktır. Bu karşılaştırma doğal çevre, birey ve toplumsal değerler temelinde ele alınmaktadır. Bu bağlamda farklı dönemlerde ele aldıkları çevresel determinizm anlayışının ortak ve varsa farklı yönlerini karşılaştırmak adına ‘‘Mukaddime’’ ve ‘‘Kanunların Ruhu” adlı eserler coğrafi bakış açısı ile incelenmiştir. Bu çalışmanın sayıltısı beşerî coğrafyanın kamu düzeninde, toplumda ve yönetimdeki egemenliğinin zaman ve yaşanılan yer fark etmeksizin mutlak surette toplumları etkilemesidir. Bununla birlikte birçok anlayışın temelini oluşturması noktasında önemli bir yere sahiptir

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.

Referanslar

ACEMOĞLU, Daron ve ROBİNSON, James A. (2013), Ulusların Düşüşü: Güç, Zenginlik ve Yoksulluğun Kökenleri (Çev. Faruk Rasim Velioğlu), Doğan Kitap Yayınları, İstanbul.

ALTHUSSER, Louis (2005), Montesquieu: Siyaset ve Tarih (Çev. A. Tümertekin), İthaki Yayınları, İstanbul.

ARI, Yılmaz (2017), “Çevresel Determinizmden Politik Ekolojiye: Son 100 Yılda Dünya’da ve Türkiye’de İnsan - Çevre Coğrafyasındaki Yaklaşımlar”, Doğu Coğrafya Dergisi, S.22(37), ss.1-34.

ARON, Raymond (2010), Sosyolojik Düşüncenin Evreleri, Kırmızı Yayınları, İstanbul, 8. Baskı.

DARWİN, Charles (2013), Türlerin Kökeni (Çev. Öner Ünalan), Evrensel Basım Yayın, İstanbul.

DİAMOND, Jared (2010), Tüfek, Mikrop ve Çelik (Çev. Ülker İnce), TÜBİTAK Yayınları, Ankara.

DURMAZ, Kaan (2004), Doğu - Batı İkilemine Dört Bakış, Kültür Yayınları, İstanbul.

İBN-İ HALDUN (2004), Mukaddime (Çev. H. Kendir), Yeni Şafak Yayını, Ankara.

İBN-İ HALDUN (2011), Mukaddime (Çev. S. Uludağ), Dergah Yayınları, İstanbul.

KUTLUER, İlhan (1994), TDV İslam Ansiklopedisi, Türk Diyanet Vakfı Yayınevi, Ankara, C.9.

LACOSTE, Y. (2012), İbni Haldun: Tarih Biliminin Doğuşu (Çev. M. Sert), Ayrıntı Yayınları, İstanbul.

MONTESQUİEU, Charles (1963), İran Mektupları (Çev. Muhiddin Göklü), Hüsnütabiat Matbası, İstanbul.

MONTESQUİEU, Charles (1998), Kanunların Ruhu Üzerine (Çev. F. Baldaş), Toplumsal Dönüşüm Yayınları, İstanbul.

MONTESQUİEU, Charles (2014), Kanunların Ruhu Üzerine (Çev. F. Baldaş), Hiperlink Yayınları, İstanbul.

ÖZGEN, Nurettin ve KARADOĞAN, Sabri (2016), Fiziki Coğrafyada Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri, Pegem Akademi Yayınları, Ankara.

ŞERİATİ, Ali (2017), İnsanın Dört Zindanı, Fecr Yayınları, Ankara.

https://tr.wikipedia.org/wiki/Determinizm (Erişim Tarihi: 17.04.2020).

https://tr.wikipedia.org/wiki/Doğal_çevre (Erişim Tarihi: 17.04.2020).

İndir

Yayınlanmış

2021-01-10

Nasıl Atıf Yapılır

Karabiber, S. N. (2021). Çevresel Determinizm Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme: İbn-i Haldun ve Montesquieu. TÜRK KAMU YÖNETİMİ DERGİSİ, 1(1). https://doi.org/10.51229/TUJPA.2020.3